Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) năm 2024 gồm 08 chương, 65 điều vừa được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 8, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.. Nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống mua bán người, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với điều ước quốc tế.

Mua bán người là một trong những loại tội phạm nghiêm trọng, có tính chất xuyên quốc gia, diễn biến ngày càng phức tạp, tinh vi, gắn với các hình thức di cư lao động, hôn nhân có yếu tố nước ngoài và đặc biệt là lợi dụng không gian mạng, công nghệ số để môi giới, lừa đảo, bóc lột. Thực tiễn cho thấy, nạn nhân của mua bán người ngày càng đa dạng về độ tuổi, giới tính, trình độ, trong đó phụ nữ, trẻ em, người dân tộc thiểu số, người nghèo và người di cư vẫn là những nhóm dễ bị tổn thương nhất. Theo báo cáo của các cơ quan chức năng, tình hình tội phạm mua bán người ở Việt Nam những năm gần đây tuy có xu hướng giảm về số vụ, nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Các đường dây tội phạm ngày càng tinh vi, có tổ chức. Tính đến năm 2024, trung bình mỗi năm Việt Nam phát hiện hàng trăm vụ việc liên quan đến mua bán người, với hàng ngàn nạn nhân bị lừa đưa ra nước ngoài hoặc bán trong nước để bóc lột sức lao động, tình dục hoặc cưỡng ép kết hôn. Theo báo cáo của các cơ quan chức năng, tình hình tội phạm mua bán người ở Việt Nam những năm gần đây tuy đã có xu hướng giảm về số vụ, nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp. Với thủ đoạn tinh vi,  nhiều đối tượng lập các trang quảng cáo việc làm, ứng dụng hẹn hò, hội nhóm độc thân, sử dụng tên tuổi, địa chỉ giả để kết bạn, làm quen, tán tỉnh, hứa hẹn việc làm thu nhập cao, sau đó lừa bán làm nhân viên phục vụ tại các cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh trật tự như quán karaoke, tiệm cắt tóc, massage….để bóc lột sức lao động, tình dục hoặc cưỡng ép kết hôn. Phần lớn nạn nhân là phụ nữ, trẻ em, người dân tộc thiểu số, người có hoàn cảnh khó khăn, học vấn thấp. Một số trường hợp, nạn nhân còn bị chính người thân, bạn bè lừa gạt, dẫn dắt vào cạm bẫy.

Có nhiều nguyên nhân khiến tình trạng mua bán người vẫn còn tồn tại và diễn biến phức tạp như: Kinh tế khó khăn, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; một số người có hoàn cảnh khó khăn mong muốn thay đổi cuộc sống bằng cách đi làm ăn xa hoặc ra nước ngoài; Nhiều người thiếu kiến thức và thông tin, không được trang bị kỹ năng phòng vệ, dễ tin vào lời dụ dỗ ngon ngọt; Nhận thức của xã hội còn hạn chế, lợi dụng mạng xã hội, các đối tượng xấu giả danh người thân, người tuyển dụng, tổ chức từ thiện... để tiếp cận, làm quen và dụ dỗ; Quản lý di cư, xuất nhập cảnh còn có kẽ hở, các đối tượng tội phạm dễ dàng đưa người ra nước ngoài thông qua con đường bất hợp pháp.

Các nạn nhân trong vụ mua bán người phải sống trong những trải nghiệm đau thương như đe dọa, tấn công, bạo lực, bị trao đổi qua nhiều nhà chứa, thu giữ các giấy tờ tùy thân, ép buộc sử dụng các chất kích thích, bị cô lập, bóc lột tình dục và cưỡng bức lao động. Hầu hết các nạn nhân bị mua bán nhìn nhận, đánh giá bản thân thấp kém và có cảm giác tội lỗi, tự trách mình. Mức độ, cảm giác tội lỗi, xấu hổ của từng nạn nhân cũng khác nhau tùy thuộc theo giới tính, hình thức bị bóc lột, lạm dụng mà họ đã trải qua. Điều này không chỉ gây tổn hại đến sức khỏe thể chất và tinh thần của các nạn nhân, mà còn xâm phạm nghiêm trọng đến quyền con người và giá trị nhân đạo. Đáng nói, những hậu quả này có thể kéo dài và gây ám ảnh lâu dài đối với nạn nhân, ngay cả khi họ đã thoát khỏi tình trạng bị mua bán và bóc lột. Nếu như tổn thương về thể chất có thể dần phục hồi theo thời gian thì tổn thương tinh thần lại không dễ dàng như vậy. Hầu hết các nạn nhân (nhất là phụ nữ và trẻ em) sau khi được giải cứu thành công và trở về hòa nhập với cuộc sống thường có những biểu hiện tâm lý bất thường. Một số biểu hiện khác như mất niềm tin vào cuộc sống, mất niềm tin vào người khác, sợ đụng chạm, sợ giao tiếp với người khác giới hay rối loạn nhân cách giới...

Để hiện thực hóa công tác này, Chính phủ đã triển khai mạnh mẽ Chương trình phòng, chống mua bán người qua các giai đoạn, gắn liền với các chính sách, hệ thống hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện. Đây là minh chứng cho quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Nhà nước trong phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm mua bán người. Bởi đây không chỉ là sự xâm phạm nghiêm trọng đến nhân phẩm, danh dự, quyền con người, mà còn để lại hậu quả lâu dài cho cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Ngày toàn dân phòng, chống mua bán người 30/7 – một ngày có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, là dịp để toàn xã hội cùng nâng cao nhận thức, trách nhiệm và hành động thiết thực nhằm ngăn chặn, đẩy lùi tội phạm mua bán người – một trong những tội ác nghiêm trọng nhất của nhân loại./.