Theo Thống kê, tính từ đầu năm 2026 đến nay, cả nước ghi nhận hơn 50,3 ngàn trường hợp mắc sốt xuất huyết(SXH), trong đó có 5 trường hợp tử vong. Đây là bệnh truyền nhiễm tiếp tục có số ca mắc cao nhất trong nhóm các bệnh được theo dõi.
Điểm khác biệt và đáng lo ngại nhất của năm nay là nguy cơ dịch chồng dịch. Trẻ em đang phải đối mặt cùng lúc với 3 bệnh truyền nhiễm nguy hiểm: SXH, tay chân miệng và não mô cầu. Điều này không chỉ làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo, mà còn có thể gây quá tải hệ thống điều trị, nếu số ca bệnh tăng vọt cùng lúc. Theo các chuyên gia, trước đây chu kỳ SXH bùng phát khoảng 5 năm/lần; thì nay do biến đổi khí hậu và sự đô thị hóa tăng mạnh, chu kỳ này đã rút ngắn. Mặt khác, trước đây khoảng 60 - 70% ca SXH là trẻ em, nhưng hiện tỷ lệ mắc ở trẻ em và người lớn gần như ngang nhau. Dù vậy, trẻ em, đặc biệt là nhũ nhi và trẻ dưới 5 tuổi, vẫn có nguy cơ sốc và diển tiến nặng cao hơn nhiều. Đến nay, tình trạng sốc vẫn diễn ra theo quy luật từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Các ca biến chứng nặng phần lớn rơi vào nhóm trẻ có bệnh nền, hoặc do phụ huynh chủ quan đưa trẻ nhập viện trễ. Về sự thay đổi về phân bố địa lý, dịch SXH không còn khu trú ở các khu vực đô thị đông đúc hay các điểm nóng truyền thống; số ca mắc hiện nay đã lan rộng ra cả vùng núi cao và nơi có nhà cửa thưa thớt – Những nơi trước đây muỗi Aedes ít hiện diện. Đặc biệt, ngay từ những tháng đầu năm 2026, ở một số nơi đã ghi nhận sự bùng phát dịch. Điều này có nghĩa là "khoảng lặng" giữa các mùa dịch đang dần biến mất và mầm bệnh luôn tồn tại sẵn trong cộng đồng, chỉ chờ điều kiện thời tiết thuận lợi là bùng phát.
Bước vào mùa mưa - thời điểm muỗi phát triển mạnh, số ca nặng ở trẻ có thể tăng nhanh, diễn biến khó lường nếu không được theo dõi sát. Theo đó, thời tiết nóng làm rút ngắn chu kỳ sinh trưởng của muỗi truyền bệnh. Nếu trong điều kiện khô lạnh, vòng đời từ trứng phát triển thành muỗi trưởng thành mất khoảng 2-3 tuần, thì với thời tiết ấm lên trong giai đoạn giao mùa khiến trứng muỗi nở rất nhanh, chu kỳ này bị rút ngắn xuống chỉ còn khoảng 7 đến 10 ngày. Điều này dẫn đến việc mật độ muỗi trong cộng đồng tăng vọt chỉ trong một thời gian ngắn. Bên cạnh đó, những đợt mưa xen kẻ tạo ra các vùng nước đọng nhỏ tại các công trình xây dựng, vật dụng phế thải quanh nhà, hay thậm chí là trong các khay nước thải điều hòa, bình hoa trong nhà. Đây là nơi lý tưởng để muỗi đẻ trứng. Ngoài ra, nhiệt độ thất thường cũng khiến muỗi có xu hướng bay vào trong nhà để tìm nơi trú ẩn, làm tăng tần suất tiếp xúc và chích người.
SXH là bệnh truyền nhiễm cấp tính cực kỳ nguy hiểm, do hiện vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Bệnh lây truyền qua loài muỗi có khả năng đốt nhiều người liên tiếp, khiến virus Dengue lan truyền rất nhanh trong cộng đồng. Virus này tồn tại dưới 4 chủng khác nhau gồm Den-1, Den-2, Den-3 và Den-4. Vậy, một người có thể mắc SXH nhiều lần trong đời, thậm chí lần mắc sau còn nguy hiểm hơn, do nguy cơ phản ứng miễn dịch chéo. Khi bị SXH, thường có biểu hiện: Mệt mỏi, li bì, vật vã hoặc quấy khóc bất thường (ở trẻ nhỏ); Nôn ói nhiều, không thể ăn uống; Đau bụng dữ dội, đặc biệt là vùng mạn sườn phải; Tay chân lạnh, mạch nhanh; Chảy máu cam, chảy máu răng, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Nguy hiểm nhất là giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Lúc này, dù người bệnh có thể giảm sốt nhưng lại xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nặng như nôn nhiều, xuất huyết dưới da, xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết não, gan to, men gan tăng cao hoặc rối loạn tri giác. Lúc này, người bệnh có thể bị suy đa tạng, sốc do thoát huyết tương và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
Nghiên cứu cho thấy, khi nhiệt độ môi trường tăng lên, thời gian ủ bệnh của virus Dengue trong cơ thể muỗi được rút ngắn, làm đẩy nhanh tốc độ lây lan của các ổ dịch. Để phòng chống SXH, mọi người nên giữ nhà cửa thông thoáng, đủ ánh sáng; đặc biệt cần ngủ mùng, kể cả ban ngày; sử dụng kem xua muỗi, hoặc vợt điện diệt muỗi. Triệt tiêu nguồn sinh sản của muỗi, bằng cách kiểm tra tất cả các vật dụng chứa nước trong và quanh nhà; úp ngược các xô, chậu, gáo dừa; thay nước bình hoa, khay nước thải tủ lạnh, khay nước uống của vật nuôi ít nhất 1 lần/tuần để cắt đứt chu kỳ sinh trưởng của muỗi; thả cá vào các bể chứa nước lớn, thường xuyên cọ rửa thành bể để loại bỏ trứng muỗi bám vào. Các gia đình cũng cần phối hợp chặt chẽ với y tế địa phương khi có chiến dịch phun hóa chất diệt muỗi tại khu dân cư. Bên cạnh đó, việc tiêm phòng vaccine SXH được xem là một bước đột phá trong việc bảo vệ sức khỏe; bởi giúp cơ thể tạo ra kháng thể chủ động, giảm nguy cơ mắc bệnh và chuyển nặng. Đồng thời, giảm tỷ lệ nhập viện nhờ hiệu quả bảo vệ cao. Từ đó, giúp bớt gánh nặng chi phí y tế và giảm áp lực cho các cơ sở y tế trong mùa dịch bệnh./.
Nguyễn Minh Thời
TTYT Tịnh Biên