Thuốc lá gây ra những hậu quả nặng nề, không chỉ đối với sức khỏe con người mà còn đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Khói thuốc lá không đơn thuần là một yếu tố nguy cơ, mà còn là một đại dịch thầm lặng đang âm thầm bào mòn nguồn lực quốc gia, làm gia tăng gánh nặng bệnh tật, kinh tế.
Có thể nói, thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và bệnh tật. Mỗi điếu thuốc chứa một hỗn hợp cực kỳ độc hại với 7.000 chất, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư và nhiều chất gây tổn thương DNA, dẫn đến đột biến gen. Trong đó, Nicotine vừa là chất độc vừa gây nghiện mạnh, tác động trực tiếp lên hệ thần kinh. Ngoài ra còn có các chất Formaldehyde, Benzene, Carbon monoxide, arsenic hydrogen cyanide, chì và hàng loạt hợp chất gây tổn thương thần kinh, đường hô hấp, tim mạch, ung thư,... Nếu so sánh với khói xe hay khí thải công nghiệp, khói thuốc lá có thành phần tương tự, nhưng mức độ nguy hiểm cao hơn do người hút thuốc lá ngậm khói thuốc trực tiếp vào phổi. Điều này khiến việc hút thuốc giống như chủ động đưa nguồn ô nhiễm đậm đặc vào cơ thể mỗi ngày.
Theo các nghiên cứu, tại Việt Nam mỗi năm có hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, trong đó phần lớn là do hút thuốc chủ động. Thuốc lá là nguyên nhân chính gây ung thư phổi, với nguy cơ cao gấp 10–20 lần so với người không hút. Ngoài ra, thuốc lá còn làm gia tăng nguy cơ bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Không chỉ dừng lại ở đó, thuốc lá còn ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, gây vô sinh ở cả nam và nữ, làm tăng nguy cơ sảy thai, thai chết lưu và giảm cân nặng trẻ sơ sinh. Những tác động này kéo dài qua nhiều thế hệ, ảnh hưởng đến chất lượng dân số. Không chỉ hút thuốc chủ động, mà hút thuốc thụ động cũng là một vấn đề phổ biến, nghiêm trọng đến mức đáng báo động. Phần lớn những người không hút vẫn thường xuyên phải tiếp xúc với khói thuốc trong sinh hoạt và môi trường làm việc. Qua đó, chịu ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Tại Việt Nam, hàng chục nghìn người tử vong mỗi năm do hút thuốc thụ động, trong đó phần lớn là phụ nữ.
Về kinh tế, thuốc lá gây ra gánh nặng rất lớn cho xã hội. Tổng thiệt hại do thuốc lá tại Việt Nam lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng mỗi năm, bao gồm chi phí y tế, mất năng suất lao động và tổn thất do tử vong sớm. Các hộ gia đình có người hút thuốc phải dành một phần thu nhập đáng kể cho thuốc lá, làm giảm chi tiêu cho các nhu cầu thiết yếu như y tế, giáo dục và dinh dưỡng. Ngoài ra, thuốc lá còn gây ô nhiễm môi trường ở xung quanh nhà máy sản xuất, từ thu hẹp đất nông nghiệp để lấy đất trồng thuốc lá, đến rác do các đầu lọc thải ra và gây ô nhiễm nguồn nước trong quá trình sản xuất.
Thuốc lá tuy không gây ra hậu quả tức thời như ma túy; nhưng về lâu dài đã mang lại những hệ lụy khôn lường. Vì vậy, đến giai đoạn thích hợp, cần phải được loại bỏ khỏi đời sống xã hội. Theo đó, định hướng quan trọng nhất là ngăn ngừa người hút thuốc mới, đặc biệt trong giới thanh thiếu niên. Đồng thời, kiểm soát chặt chẽ môi trường không khói thuốc, hoạt động quảng cáo và các yếu tố thúc đẩy tiêu thụ. Hành trình từ bỏ thuốc lá có thể không dễ dàng, nhưng đó là một hành trình xứng đáng. Bởi ở cuối hành trình ấy là sức khỏe được cải thiện, là một cuộc sống chất lượng. Đây không chỉ là vấn đề của riêng ngành y tế, mà còn là trách nhiệm các ngành, các cấp và cả cộng đồng đối với sự nghiệp bảo vệ sức khỏe, sự phát triển bền vững của quốc gia cũng như tương lai của thế hệ mai sau./.
Nguyễn Minh Thời, Phòng Kế hoạch - Nghiệp vụ - Điều dưỡng
Trung tâm Y tế Tịnh Biên