Vào những tháng hè, có một số người tìm ấu trùng ve sầu làm thức ăn hoặc món nhậu. Đây cũng là thời điểm ở đâu đó, xảy ra ngộ độc thực phẩm gắn liền với ấu trùng ve. Đã có một số gia đình, từ người lớn đến trẻ nhỏ đã phải gánh chịu hậu quả đáng tiếc do ăn phải ấu trùng có loài nấm độc ký sinh này.
Khi những cơn mưa đầu mùa đến, người dân thường hay lấy ấu trùng ve sầu về làm thực phẩm. Có thể nói, bản thân nhộng ve sầu không có độc tố gây chết người. Tuy nhiên, do sống lâu trong đất, nên ấu trùng ve bị rất nhiều nấm độc sống ký sinh. Nếu không may ăn phải những nhộng ve bị nhiễm loại nấm này thì nguy cơ bị ngộ độc rất cao, có thể gây chết người. Những độc tố nấm không này bị phân hủy bởi nhiệt độ, không bị mất đi khi sơ chế, vệ sinh, tẩy rửa. Do đó dù đã chiên, xào kỹ vẫn có khả năng gây ngộ độc.
Theo chu kỳ, trứng sau khi được ve sầu đẻ vào trong đất sẽ phát triển thành ấu trùng (hay còn gọi là nhộng ve sầu). Nhộng ve sầu nằm trong đất, có thể bị các bào tử nấm tấn công và sống ký sinh trên vật chủ. Chúng sẽ thay thế các mô của vật chủ và mọc ra các thân cây dài. Các loại nấm này sẽ hút chất dinh dưỡng từ vật chủ khiến vật chủ chết và phát triển lớn lên bên ngoài của cơ thể vật chủ và chúng được gọi là đông trùng hạ thảo. Tuy nhiên, không phải loại nấm ký sinh trên vật chủ nào cũng có lợi cho sức khỏe con người. Loại nấm ký sinh trên thân con ve sầu, ấu trùng ve sầu có chu kỳ phát triển tương tự như nấm đông trùng hạ thảo là nấm gây ra ngộ độc.
Thực tế cho thấy, bình thường cũng có một số người khi ăn ấu trùng ve sầu có thể bị dị ứng nhẹ như nổi mề đay, mẩn ngứa. Còn ở mức độ ngộ độc do ăn ve sầu có nấm độc ký sinh nghiêm trọng phụ thuộc vào lượng nấm đã tiêu thụ, thậm chí chỉ một con nhộng nhiễm nấm cũng đủ gây bệnh. Ở các ca ngộ độc do ăn phải nấm độc ký sinh trên con ve sầu, chỉ sau 30 phút đến vài giờ đồng hồ, các nạn nhân đã bắt đầu xuất hiện những triệu chứng ngộ độc cấp tính. Người bệnh ngộ độc có thể bị nôn mửa dữ dội, đau bụng quằn quại, đi ngoài liên tục, kèm theo run rẩy toàn thân, tay chân tê liệt, co giật, mắt đảo liên hồi và dần rơi vào trạng thái hôn mê sâu. Đáng lo ngại hơn, việc uống rượu cùng với nấm độc đã khiến bệnh tình trở nên trầm trọng hơn, nguy cơ tử vong cao hơn.
Hiện nay, ngộ độc nấm mọc từ xác ve sầu không có thuốc giải độc đặc hiệu, mà chỉ điều trị hỗ trợ những triệu chứng. Để phòng, chống ngộ độc thực phẩm do ăn ấu trùng ve sầu có nấm độc ký sinh, cần thực hiện các biện pháp sau:
1. Đối với ngành chức năng:
- Thông tin, tuyên truyền: phổ biến cách nhận biết các nấm ăn được, những loại nấm độc ký sinh trên xác ấu trùng, xác ve sầu thật rộng rãi đến từng người dân.
- Kiểm soát an toàn đối với nấm sử dụng làm thực phẩm; hướng dẫn bảo đảm an toàn thực phẩm chỉ lựa chọn, sử dụng nấm thực phẩm có nguồn gốc, xuất xứ và được kiểm soát an toàn theo quy định.
2. Đối với cộng đồng
- Tuyệt đối không tìm kiếm, lựa chọn, khai thác, sử dụng để chế biến thành thực phẩm, thức ăn các loại nấm độc;
- Cần thận trọng khi khai thác, sử dụng ấu trùng (nhộng) của các loài côn trùng để làm thức ăn; chỉ ăn những ấu trùng còn sống, sơ chế sạch sẽ, chế biến chín bảo đảm an toàn thực phẩm;
- Tuyệt đối không ăn sống, ăn tái thức ăn chế biến từ côn trùng; tuyệt đối không ăn các ấu trùng lạ, ấu trùng đã bị chết, ấu trùng có hình dạng, mầu sắc khác lạ với tự nhiên;
- Nếu có dấu hiệu bất thường về tiêu hoá (đau bụng, tiêu chảy…) hay dấu hiệu về thần kinh như không tỉnh táo, sức cơ yếu, rối loạn về hô hấp… cần được đưa sớm đến cơ sở y tế gần nhất để được khám xét, phát hiện và xử trí điều trị kịp thời./.
Nguyễn Minh Thời, Phòng Kế hoạch - Nghiệp vụ - Điều dưỡng
Trung tâm Y tế Tịnh Biên