Theo thông tin từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, bệnh do virus Nipah đang có những diễn biến mới tại khu vực Nam Á. Tại Việt Nam, công tác giám sát đang được siết chặt để chủ động ứng phó với mọi tình huống.
1. Lịch sử và mức độ nguy hiểm của virus Nipah
Virus Nipah (NiV) được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 trong đợt bùng phát dịch tại Malaysia ở những người chăn nuôi heo. Vụ dịch này đã khiến gần 300 ca nhiễm và 105 người tử vong.
Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp bệnh do virus Nipah vào nhóm bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm (Nhóm A). Đáng chú ý, hiện bệnh chưa có vaccine phòng ngừa và thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật.
2. Nguồn lây và phương thức truyền bệnh
Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, lây truyền chủ yếu qua các con đường sau:
- Từ động vật sang người: Vật chủ tự nhiên là loài dơi ăn quả. Virus có thể lây sang người hoặc các động vật trung gian khác như heo, dê, ngựa, chó, mèo...
- Tiếp xúc trực tiếp: Tiếp xúc với chất dịch cơ thể (máu, phân, nước tiểu, dịch tiết đường hô hấp) của động vật hoặc người bị nhiễm bệnh.
- Qua thực phẩm: Sử dụng các loại trái cây, thực phẩm bị nhiễm chất bài tiết của loài dơi hoặc động vật mắc bệnh.
- Lây nhiễm trong môi trường y tế: Đã ghi nhận các trường hợp lây truyền từ bệnh nhân sang nhân viên y tế trong quá trình chăm sóc nếu không đảm bảo quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn.
3. Triệu chứng lâm sàng và biến chứng
Thời gian ủ bệnh thường từ 4 - 14 ngày, nhưng có thể kéo dài lên đến 45 ngày. Các biểu hiện thay đổi tùy đối tượng:
- Giai đoạn đầu: Sốt, nhức đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, khó thở.
- Giai đoạn nặng: Viêm não cấp tính, chóng mặt, ngủ gà, lú lẫn. Bệnh nhân có thể rơi vào hôn mê trong vòng 24 - 48 giờ.
- Tỷ lệ tử vong: Rất cao, dao động từ 40% đến 75%.
- Di chứng: Khoảng 20% người sống sót sau viêm não phải chịu các di chứng thần kinh lâu dài như co giật, động kinh hoặc thay đổi tính cách.
4. Tình hình dịch bệnh hiện nay
Tính từ ngày 27/12/2025 đến 26/01/2026, tại bang Tây Bengal (Ấn Độ) đã ghi nhận 5 trường hợp nghi nhiễm (02 ca khẳng định dương tính). Tại Thái Lan cũng đã phát hiện virus trên loài dơi.
Tại Việt Nam: Theo thông tin từ Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) ngày 27/01/2026, nước ta chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Bộ Y tế đang chỉ đạo tăng cường giám sát chặt chẽ tại các cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng.
5. Khuyến cáo phòng bệnh từ Bộ Y tế
Để chủ động bảo vệ sức khỏe, người dân cần thực hiện tốt các biện pháp sau:
(1) Hạn chế di chuyển: Tránh đến các khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết. Người trở về từ vùng dịch cần tự theo dõi sức khỏe trong 14 ngày.
(2) Vệ sinh an toàn thực phẩm: Thực hiện "ăn chín, uống sôi". Rửa sạch, gọt vỏ trái cây. Tuyệt đối không ăn trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn/gặm nhấm; không uống nhựa cây tươi (thốt nốt, dừa) chưa qua chế biến.
(3) Tránh tiếp xúc động vật nguy cơ: Không tiếp xúc gần với dơi ăn quả. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng sau khi tiếp xúc hoặc giết mổ động vật.
(4) Phòng ngừa lây nhiễm từ người sang người: Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người nghi nhiễm. Sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ khi chăm sóc người bệnh.
Khi có các triệu chứng nghi ngờ và có tiền sử dịch tễ liên quan, người dân cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời./.
Nguyễn Minh Thời - Phòng Kế hoạch Nghiệp vụ Điều dưỡng, Trung tâm Y tế Tịnh Biên