Trong những năm gần đây, số lượng trẻ gặp biến chứng do lạm dụng thuốc chứa Corticoid đang có xu hướng gia tăng. Đây là thực trạng đáng báo động, bắt nguồn chủ yếu từ thói quen tự mua thuốc, nghe theo lời truyền miệng hoặc tin vào các quảng cáo không chính thống trên mạng xã hội.

 Corticoid (hay Corticosteroid) là nhóm thuốc có giá trị điều trị cao nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng, đặc biệt là đối với trẻ nhỏ nếu sử dụng sai cách.

Corticoid là gì và vì sao thường bị lạm dụng?

Corticoid (hay corticosteroid) là thuộc nhóm tổng hợp có cấu trúc và tác dụng tương tự hormon do tuyến thượng thẳng tiết ra. Nhóm thuốc này có tác dụng chống viêm mạnh. Chống dị ứng, ức chế miễn dịch, được chỉ định trong những bệnh lý như. Viêm da dị ứng. Hen phế quản, bệnh tử miễn, sốc phản vệ, phù não, viêm khớp….

Tuy nhiên, do corticoid có khả năng giảm nhanh triệu chứng như ngứa, sưng, đỏ, khò khè…. nhiều phụ huynh lầm tưởng đây là thuốc lành tính, thuốc tốt có thể dùng khi trẻ bệnh. Không ít trường hợp cha mẹ tự ý bôi thuốc ngoài da, thuốc uống, thậm chí thuốc tiêm chứa corticoid cho trẻ mà không có chỉ định của bác sĩ.

Trẻ nhỏ là đối tượng đặc biệt nhạy cảm với corticoid.

Trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 6 tuổi, có hệ thống nội tiết, gan và thận chưa hoàn thiện. Khả năng chuyển hóa và đào thải thuốc còn hạn chế. Khi sử dụng Corticoid không đúng liều lượng hoặc kéo dài, thuốc sẽ can thiệp trực tiếp vào quá trình phát triển tự nhiên của trẻ.

Những hệ lụy không lường khi sử dụng corticoid ở trẻ nhỏ.

Ức chế tuyến thượng thận: Một trong những tác hại nguy hiểm nhất là corticoid làm ức chế hoạt động của tuyến thượng thận, khi dùng corticoid kéo dài, cơ thể trẻ sẽ giảm hoặc ngừng sản xuất cortisol nội sinh. Nếu đột ngột ngưng thuốc, trẻ có thể rơi vào tình trạng suy thận khẩn cấp, biểu hiện bằng mệt mỏi, hạ huyết áp, hạ đường huyết, thậm chí nguy cơ đến tính mạng.

 Chậm tăng trưởng và thấp còi: Corticoid ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tạo xương và phát triển chiều cao của trẻ. Việc sử dụng kéo dài có thể làm trẻ chậm tăng trưởng thấp còi ảnh hưởng lâu dài đến thể chất và chất lượng cuộc sống.

Suy giảm miễn dịch: Dễ nhiễm trùng do tác dụng ức chế miễn dịch. Corticoid khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, nhiễm trùng kéo dài và khó điều trị hơn, trẻ có thể mắc viêm phổi, viêm da, nhiễm nấm, nhiễm khuẩn tái đi tái lại làm tăng gánh nặng điều trị và nguy cơ biến chứng.

Rối loạn chuyển hóa nội tiết: Trẻ sử dụng corticoid kéo dài có thể gặp các rối loạn như tăng đường huyết, giữ muối và nước, gây phù, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu những rối loạn này không chỉ ảnh hưởng đến mắt, mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính về sau.

Biến chứng trên da: Nhiều phụ huynh có thói quen dùng thuốc bôi chứa corticoid cho trẻ khi hâm, viêm da, rôm sẩy. Việc lạm dụng có thể làm teo da, giãn mạch, tăng sinh mạch máu viêm da quanh miệng nhiễm nấm thứ phát. Da trẻ nhỏ rất mỏng và nhạy cảm, nguy cơ hấp thụ thuốc qua da cao hơn người lớn, làm tăng tác dụng phụ toàn thân, ảnh hưởng đến nặng thận.

 Ảnh hưởng tâm thần và hành vi: Một số trẻ dùng corticoid có thể xuất hiện rối loạn giấc ngủ, kích thích, cáu gắt, thay đổi hành vi ảnh hưởng đến sinh hoạt và phát triển tâm lý của trẻ.

Hội chứng Cushing:Mặt tròn như mặt trăng, béo phì ở thân mình, tay chân gầy, gù vẹo cột sống.

 Nguyên nhân dẫn đến Tình trạng lạm dụng corticoid.

Trên thực tế, có thể nhận thấy một số nguyên nhân chủ yếu cha mẹ thiếu kiến thức y tế cơ bản, tự mua thuốc không cần đơn, tin theo lời truyền miệng, quảng cáo trên các mạng xã hội, ngại đưa trẻ đi khám, sợ tốn thời gian hoặc chi phí.

Những khuyến cáo dành cho cha mẹ và người chăm sóc trẻ

Để bảo vệ sức khỏe của trẻ nhỏ, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý tuyệt đối không tự dùng thuốc chứa cortico cho trẻ, chỉ sử dụng corticoid khi có chỉ định rõ ràng của bác sĩ, tuân thủ liều lượng, thời gian điều trị không tự ý kéo dài hoặc ngưng thuốc đột ngột. Chủ động tìm hiểu các thông tin từ các nguồn thuốc chính thống.

Khi trẻ có biểu hiện bất thường trong quá trình dùng thuốc, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để kiểm tra kịp thời.

Lời khuyên

Corticoid là "con dao hai lưỡi". Thuốc chỉ thực sự mang lại lợi ích khi được sử dụng đúng cách dưới sự giám sát của nhân viên y tế. Hãy là những bậc cha mẹ thông thái, đừng để sự thiếu hiểu biết nhất thời gây ảnh hưởng suốt đời đến sức khỏe của con trẻ./.